BASIN AÇIKLAMASI

TOPLUMSAL SAYDAMLIK HAREKETİ DERNEĞİ

ÜYE OLDUĞU TRANSPARENCY INTERNATIONAL’IN

1995 DEN BERİ HAZIRLATTIĞI YOLSUZLUK ALGILAMA ENDEKSİNİ

2003 YILI İÇİN AÇIKLADI

         2003 YILINDA TÜRKİYE RÜŞVET VE YOLSUZLUK

    ALGILAMA ENDEKSi TEMİZ ÜLKE SIRALAMASINDA

            133 ÜLKE ARASINDA 77. SIRADA

 TÜRKİYE’NİN DERECESİ BU YIL DA KÖTÜLEŞTİ   

2002                    3.2

2003                    3.1

       133 Ülke sıralamasında bütün kıtalarda ülkelerin büyük çoğunluğu (95-%72) 10 üzerinden 5’in altında

     Azerbaycan, Gürcistan, Tajistan, Kenya, Endonezya, Haiti, Uganda, Nijerya, Paraguay, Myanmar, Kamerun, Angola ve Bengaldeş’in derecesi 10 üzerinden ikinin altında en kirli görülen ülkeler. 

      Finlandiya, Danimarka, Yeni Zelanda, Izlanda, Singapur, İsveç’in derecesi 10 üzerinden 9’un üzerinde en temiz görünen ülkeler  

Kalkınmakta olan ülkelerin yarısında yolsuzluk çok yaygın (dereceleri 3’ün altında)

   Bu Endeks hazırlanırken uluslararası ve yerel işadamları, akademisyenler ve araştırmacılara sorular soruldu. Columbia Universitesi, Dünya Bankası, Siyasi ve Ekonomik Risk Danışmanlığı, Dünya Ekonomi Forumu, Gallup International gibi 13 bağımsız uluslararası  araştırmacı gruplar tarafından yapılan 17 araştırmanın sonuçları endekste şekillendi.  Endekse girmesi için herbir ülke için en az 3 araştırma yapılmış olması gerekmektedir. 

      Endekse gore durumları daha kötüye giden ülkeler arasında Kanada, Amerika Birleşik Devletleri, Luxemburg, Arjantin. Beyaz Rusya,Şili, Polonya, Zimbabwe ve İsrail dikkat çekiyor.

    Birçok ülkede ise temizlik derecesinde iyileşme var. Avusturya, Belçika, Kolombiya, Fransa, Almanya, İrlanda,Malezya, Norveç, Tunus gibi.

TÜRKİYE’NİN YOLSUZLUK DERECESİ SON 4 YILDIR

HER YIL DAHA KÖTÜLEŞİYOR.    NEDEN?

**      Ülkemizde yolsuzluğun temel nedeni siyasette kirlilik ve siyasetin gayrimeşru kaynaklardan finansmanıdır. Yılardır yolsuzlukla mücadeleyi ağızlarına sakız eden siyaset adamları bu konuda hiçbir olumlu adım atmadı. (Bindikleri dalı kesmek istemediler) Siyasi ahlak yasası-siyasetçilerin yapamayacakları işler- seçim harcamalarının saydamlığı ve denetimi-yasama dokunulmazlığı gibi.

   Bu temel nedenin dışında sayılabilecek belli başlı nedenler şunlar:

**Rüşvetin sözkonusu olduğu her müessesede (siyasal partiler- yargı-silahlı kuvvetler-bakanlıklar) egemen olan “benim hırsızım iyidir”  anlayışı ve bunun sonucu ortaya çıkan “kirli korumacılık”

** Yolsuzluk ve rüşvetle mücadele edecek merkezi bir otoritenin mevcut olmaması ve her dönemde bu görevi keyfi kararlara göre bir başka kişi ve kurumun üstlenir görünmesi

** Ağır işleyen ve dolayısıyla işlemeyen yargı sistemi 

** Yargı sisteminin siyasi güce olduğu kadar başta para gücü olmak üzere çeşitli güç odaklarına karşı bağımsız olamaması

** Yerli yersiz çıkarılan af kanunları ile zaten işlemeyen yargı sisteminin tümüyle etkisiz hale getirilmesi

** İktidarda bulunan siyasal partilerin yolsuzlukla mücadeleyi objektif ve hukuki kriterlerden uzaklaştırıp konuyu siyasal hesaplaşma haline getirerek sulandırmaları.

**Yolsuzluklarla mücadele etmeye çaba gösteren (yolsuzlukla mücadele suçu işleyen) siyasetçi, yargıç ve bürokratlara karşı belli çıkar odaklarınca sürdürülen karalama ve yok etme kampanyaları sırasında bu kişilerin yalnız bırakılması

** Firma kuruluşu ve faaliyetlerin sürdürülmesinde gerekli izin-ruhsat  gibi işlemlerde geçerli kuralların basit ve açık olmaması sonucu bürokrasinin yarattığı gereksiz engellerin kötü niyete dayalı olmasa bile iş çevrelerinde yolsuzluk aracı olarak algılanması. 

** Konuya ilişkin kamu oyu duyarlılığının ve sivil toplumların baskısının yetersiz oluşu; 

  ENDEKS 2003’DE NEDEN GERİLEMEYE DEVAM ETTİ ?

 -Banka hortumlamalarının akıl almaz boyutlarda ortaya çıkması ve adalet mekanizmasının olaylar karşısında çaresizliği

-Enerji ihalelerinde ortaya çıkan yolsuzluk olaylarının kamu oyunu ve yabancı iş çevrelerini tatmin edecek biçimde aydınlatılamaması ve sorumluların cezalandırılamaması

-Depremde yıkılan binaların teknik sorumlularının cezalandırılamamış olması;

-Yolsuzlukla mücadelede siyasilerin tavrının hala söylemden ileri gidememesi

 -Hükümetin Devlet İhale Yasasında geriye dönüş niteliğindeki değişiklikler  yapılması konusunda ısrarcı olması ve bunu gerçekleştirmiş bulunması;

-Milletvekili dokunulmazlığı konusunda siyasal iktidarın sözüne sadık kalmaması ve  konuyu günden dışı tutması ; 

   Değerli Medya Mensupları,

    Rüşvet ve yolsuzluk konusunda hazırlanan bu tür endekslerde ülkeleri ve ülke  insanları temiz ve kirli biçiminde ikiye ayırırken bir hususu gözden kaçırmamak gerekir.  Rüşvet iki taraflı kirli bir eylemdir. Uluslar arası platformda rüşveti alan taraf çoğunlukla  ekonomik açıdan gelişmemiş ülkeler ve onların üst düzey yöneticileridir. Rüşveti veren taraf ise gelişmiş ekonomilerin büyük firmalarıdır. Dolayısıyla kirlilikte iki tarafında rolü aynıdır. 

   Rüşvet verme gelişmiş ülkelerde suç sayıldığı halde bu ülkeler aynı titizliği vatandaşlarının gelişmekte olan ülkelerde rüşvet vermeleri konusunda göstermemektedir. OECD’nin  yolsuzluğa karşı hazırladığı andlaşma (Türkiye’de imzalamıştır) bu konuda  sert önlemler içermekte ancak bu önlemlerin uygulanması gelişmiş ülkelerce savsaklanmaktadır.

   Özellikle araştırma sayısının en üst düzeyde oluşu  gelişmiş ülkelerin Türkiye’deki yolsuzluk olayını büyük bir titizlikle izlemekte olduğunu göstermektedir. Bizimle görüş alışverişinde bulunan tüm yabaancı çevreler yeni Hükümetin yolsuzluk konusundaki çalışmalarını ve aldıkları önlemleri soruyorlar. Onlar kadar Türk kamu oyu da Hükümetin yolsuzluk söylemlerinin biran once eyleme dönüşmesini bekliyor.

Umuyoruz ki önümüzdeki yıl yolsuzluk algılama endeksi açıklanırken daha olumlu bir tablo ile karşı karşıya kalacağız. Bunun için gerekli yasal düzenlemeleri yapmasını ve hayata geçirmesini Hükümetten bekliyoruz ve tüm kamu oyunu ve medyamızı bu konuda gerekli baskı ortamını yaratmaya davet ediyoruz.

Daha temiz ve erdemli bir toplum yapısına kavuşmak dileğiyle sizlere saygılar sunuyoruz.

                                           Toplumsal Saydamlık Hareketi Derneği

                                                Transparency/Turkey

                                                   Yönetim Kurulu

TI  2003  RÜŞVET VE YOLSUZLUK ALGILAMA ENDEKSİNİN

 17 ARAŞTIRMA  KAYNAĞI ( ANKETLER) 

Kaynak Anket 1, 2, 3

Kaynak:  World Economic Forum     www.weforum.org

Anket Adı:  Global Rekabet Raporu

Yil:  1-2001  2-2002  3-2003                 

Kimlere soruldu:  Yerel ve uluslararası saygın  iş adamları 

Sorulan sorular:  2001: Ihracat ve ithalat izinleri, eletrik/gaz/su gibi kamu hizmet   

   sözleşmeleri, şirket kurma ve işyeri açma ruhsatları, vergi odemeleri veya kredi  

   başvurularında   belgelenmeyen ekstra ödemeler  (rüşvet) mutad mı / değil mi?

                           Yukarki soruya 2002 ve 2003 yıllarında  “lehde hukuki ve yargı kararları elde etmek için yapılan ödemeler” sorusu eklendi.

                                               2001          2002              2003

               Cevap sayısı:          4,022         4,600             7,741

               Ülke sayısı:               59              76                  102

Kaynak Anket 4, 5, 6

Kaynak:  Institute for Management Development  MDI, Isveç       www.ind.ch

Anket Adı:  Dünya Rekabet Yıllığı 

Yil:  4-2001  5-2002  6-2003                

Kimlere soruldu:  Yerel ve uluslararası firmaların üst ve orta düzey yöneticileri 

Sorulan sorular:  2001:  Kamu sektoründe rüşvet ve yolsuzluk

                            2002 ve 2003:  Ekonomide rüşvet ve yolsuzluk

                                           2001            2002               2003

             Cevap sayısı:        3,678           3,532              4,000

             Ülke sayısı:             49                49                   51

Kaynak Anket 7

Kaynak:  Information International      www.information-international.com

Anket Adı:  Ortadoğu İşadamlara Anketi

Yil:  2003                

Kimlere soruldu:  Bahrain, Lübnan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde kıdemli is adamları 

Sorulan sorular:  Rüşvet ne kadar yaygın; iş yapmak  ne kadar pahalı;  komşu

ülkelerde kamu sözleşmeleri hangi sıklıkla arkadaşlara ve akrabalara veriliyor?

Cevap sayısı:  165 kişiden 382 cevap

Ülke sayısı:     31 ülke

Kaynak Anket 8

Kaynak:  Dünya Bankası      www.info.worldbank/governance/wbes.index1.html               

Anket Adı:  Dünya İş Çevre Anketi

Yil:  2001                 

Kimlere soruldu:  Üst düzey idareciler 

Sorulan sorular:  Rüşvetin  sıklığı ve yolsuzluğun  iş hayatına getirdiği sınırlamalar

Cevap sayısı:  10,090

Ülke sayısı:     79 ülke

Kaynak Anket 9

Kaynak:  Economist Intelligence Unit      www.eiu.com

Anket Adı:  Ülke Risk Hizmeti ve Ülke Tahmini

Yıl:  2003                

Kimlere soruldu:  Kendi eksperleri (yabancı) 

Sorulan sorular:  Kamu yöneticileri arasında  (politikacılar ve kamu görevlileri) yolsuzluk ve    rüşvetin (özel veya parti kazancı için kamu görevini kötüye kullanma) yaygınlığı

Cevap sayısı:  açıklanmadı

Ülke sayısı:    139 ülke

Kaynak Anket 10

Kaynak:  Freedom House    www.freedomhouse.org

Anket Adı:  Değişmekte olan ülkeler

Yil:  2003                

Kimlere soruldu:  Kendi elemaları ve ABD akademik uzmanlar 

Sorulan sorular:  Kamu sektöründe yolsuzluk olayını; Yüksek politika yapımcılarının iş alemi ile kişisel ilişkilerini              (menfaat ilişkisi- ortaklık); Finansal açıklamalar ve menfaat ilişkisi konusundaki  kanuni düzenlemeleri;                         Yolsuzlukla mücadele girişimlerini; Nasıl algılıyorsunuz?

Cevap sayısı:  Açıklanmadı

Ülke sayısı:    27 geçiş ekonomisi içinde olan ülkeler (eski Sovyet ülkeleri)

Kaynak Anket 11

Kaynak:  World Markets Research Centre     www.wmrc.com

Anket Adı:  Risk Ratingleri

Yil:  2002                

Kimlere soruldu:  Kendi elemaları 

Sorulan sorular:  zorluk çıkarmaya eğilimli bürokrasi;  ve çürük görevlilere rastlama yüzdesi. Bu hem büyük çaptaki yolsuzluk ve yüksek miktarlarda çıkar alışverişlerini hem de kücük çaplı  rüşveti kapsar.

Cevap sayısı:  açıklanmadı

Ülke sayısı:    186 ülke

Kaynak Anket 12

Kaynak:  Columbia Üniversitisi    

Anket Adı:  Devlet Kapasite Anketi

Yil:  2002                

Kimlere soruldu:  ABD’de oturan ve yabancı ülkeler konusunda uzmanlaşmış siyaset analistleri, akademisyenler ve gazeteciler  

Sorulan sorular:  Devlette yolsuzluğun derecesi

Cevap sayısı:  224

Ülke sayısı:    95 ülke

Kaynak Anket 13

Kaynak:  Political and Economic Risk Consultancy       www.asiarisk.com

Anket Adı:  Asya Istihbarat

Yil:  2001                

Kimlere soruldu:  Yabancı üst düzey işadamları 

Sorulan sorular:  Genel yaşam/iş çevresine katkısı ve bunların kalitesine etkisi bakımından  yolsuzluğu nasıl değerlendiriyosunuz? 

Cevap sayısı:  1,000

Ülke sayısı:    14 ülke

Kaynak Anket 14

Kaynak:  PriceWaterhouseCoopers     www.opacity index.com

Anket Adı:  Opacity Index(eksik saydamlık endeksi)

Yıl:  2001                

Kimlere soruldu:  Üst düzey şirket finansal yetkilileri, finansal analistler, bankacılar ve kendi  elemaları 

Sorulan sorular: Çeşitli ortamlarda yolsuzluğunu yaygınlığı ( ihracat/ithalat izinleri; devlet desteğe alma, vergiden sakınma gibi) 

Cevap sayısı:  1,357

Ülke sayısı:    34 ülke

Kaynak Anket 15

Kaynak:  adına verilmeyen çok uluslu bir kalkınma bankası

Anket Adı:  anket

Yil:  2002                 

Kimlere soruldu:  Kendi elemaları 

Sorulan sorular:  Yolsuzluğunun yaygınlığı (çok yaygın, biraz yaygın, az, fikri yok)

Cevap sayısı:  398,  anketlerin %40 cevaplandı 

Ülke sayısı:    47 ülke

Kaynak Anket 16

Kaynak:  TI adına Gallup International  

                           www.transparency.org/surveys/index.html#bpi

Anket Adı:  Yolsuzluk Surveyi

Yil:  2002                

Kimlere soruldu:  15 yükselmekte olan piyasalarda  üst düzey işadamları 

Sorulan sorular:  “Politikacılar, üst düzey kamu yetkilileri ve yargıçlar’a rüşvet verilmesi ne  kadar yaygın” ve “Bu ödemeler işin yapabilmesi için ne kadar onemli bir engel oluşturuyor” 

Cevap sayısı:  835

Ülke sayısı:    21 ülke

Kaynak Anket 17

Kaynak:  Dünya Bankası ve EBRD (Avrupa Kalkınma Bankası)    

www.ınfo.worldbank.org/governance/beeps2002

Anket Adı:  İş Çevresi ve Şirket Başarısı Anketi

Yil:  2002                

Kimlere soruldu:  Üst düzey işadamları 

Sorulan sorular:  ‘Olağan dışı’ ödemelerin yaygınlığı; işinizin  sürdürülmesi ve büyümesi için   yolsuzluk ve rüşet ne kadar önemli?   

Cevap sayısı:  6,500

Ülke sayısı:    25 geçiş ekonomisi içindeki ülke (eski Soviet ülkeleri)

SON  9  YILDA TÜRKİYE’NİN TRANSPARENCY INTERNATIONAL ALGILAMA ENDEKSLERİNDEKİ  YERİ

Yıl       Türkiye’nin Derecesi     Endeksteki Ülke Sayısı    Türkiye’nin Sırası

1995                  4.10                                       40                                 27 

1996                  3.54                                       54                                 33 

1997                  3.21                                       52                                 38 

1998                  3.4                                         85                                 54 

1999                  3.6                                         99                                 54 

2000                  3.8                                         90                                 50

2001                  3.6                                         91                                 54 

2002                  3.2                                       102                                 64 

2003                  3.1                                       133                                 77 

TRANSPARENCY  INTERNATIONAL 2003 YOLSUZLUK ALGILAMA ENDEKSLERİNE GÖRE EN TEMİZ 13 ÜLKE

                                           2003                                2002

Ülke adı                   Sırası       Derecesi              Sırası        Derecesi 

Finlandiya                   1              9.7                         1                9.7

İzlanda                       2              9.6                         4                9.4

Danimarka                  3              9.5                         2                9.5

Yeni Zelanda               3              9.5                         2                9.5

Singapur                     5              9.4                         5                9.3

İsveç                          6              9.3                         5                9.3

Hollanda                     7              8.9                         7                9.0

Avusturalya                 8              8.8                       11                 8.6

Norveç                        8             8.8                       12                 8.5

İsviçre                         8             8.8                       12                 8.5

Kanada                       11            8.7                         7                 9.0

Lüksemburg                11             8.7                        7                 9.0

İngiltere                      11             8.7                      10                 8.7  

  TRANSPARENCY  INTERNATIONAL 2003 YOLSUZLUK ALGILAMA ENDEKSLERİNE GÖRE  EN KİRLİ 12 ÜLKE 

                                                               2003                                  2002

      Ülke adı                              Sırası       Derecesi            Sırası        Derecesi

Bengaldeş                  133             1.3             102         1.2

Nijerya                       132             1.4              101         1.6

Haiti                           131             1.5                89         2.2

Paraguay                   129             1.6                98         1.7

Myanmar                    129             1.6                 -            -

Tacikistan                  124             1.8                 -            -

Gürcistan                   124             1.8               85         2.4

Kamerun                    124             1.8                89         2.2

Azerbaycan               124             1.8               95         2.0

Angola                        124             1.8               98         1.7

Kenya                         122             1.9               96         1.9

Endonezya                  122             1.9               96         1.9 

YOLSUZLUĞUN SONUÇLARI

 KAMU YATIRIMLARININ MALİYETİ VERİLEN RÜŞVET ORANINDA ARTAR.

 YABANCI SERMAYE ÜLKEYE GELMEKTE İSTEKSİZ HALE GELİR.

 YERLİ SERMAYE, MAL VE HİZMET ÜRETİMİ YERİNE RANTİYE KONUMUNA YÖNELİR.

 BÜTÜN BUNLARIN SONUCU EKONOMİK KALKINMA VE BÜYÜME YAVAŞLAR.  

 ERDEMLİ YAŞAM YERİNE KÖŞE DÖNMECİLİK,  FIRSATÇILIK, VURGUNCULUK RAĞBET GÖRÜR.

 TEMİZ VATANDAŞ SAYISI AZALIRKEN KİRLİ VATANDAŞ SAYISI ARTAR.

 TEMİZ TOPLUM YERİNİ KİRLİ TOPLUMA BIRAKIR. 

 “RÜŞVETİN BELGESİ OLMAZ”

 DEMOKRASİLERDE HESAP VERİLEBİLİRLİK ÖNEMLİ BİR OLGUDUR. ANCAK BELGELENDİRİLEMEYEN   KAZANÇ   TOPLUMUN DEMOKRASİYE OLAN İNANCINI ZEDELER.

  RÜŞVET VERGİLENDİRİLEMEYEN KAZANÇTIR.

  KAÇIRILAN HER VERGİ SOSYAL DEVLETİN FONKSİYONLARINI YERİNE GETİRMESİNE ENGEL TEŞKİL EDER.

  EKONOMİDE HAKSIZ REKABET OLUŞTURUR;  GELİR ADALETSİZLİĞİNİ ARTTIRARAK TOPLUM DA  HOŞNUTSUZLUK YARATIRKEN; ÜLKE KAYNAKLARININ DA VERİMSİZ KULLANILMASINA VESİLE OLUR.